Język na językach! Jak za pomocą języka sprawić, by świat nie był dziwny?

Lekcję rozpoczęliśmy od wysłuchania w półmroku, przy świetle świec, utworu Czesława Niemena "Dziwny ten świat." Pierwsze zadanie jakie postawiłam przed uczniami, to powiedzieć o czym jest utwór i dlaczego go wysłuchaliśmy. Uczniowie w rozmowie kierowanej doszli do wniosku, że utwór ten, pomimo 40-letniej historii, nawiązuje także do czasów współczesnych i jest wciąż aktualny.

Następnie zapytałam uczniów czy wczoraj powiedzieli coś, czego żałują. Kilka osób chciało się podzielić swoimi spostrzeżeniami, po każdej odpowiedzi, uderzałam jabłkiem w ławkę. Po kilku uderzeniach jabłko pękło, polecił z niego sok (uczniowie zinterpretowali to jako łzy), jabłko "puściłam" po klasie, by każdy mógł dotknąć i obejrzeć owoc. W ubiegłym roku przeprowadziłam podobny eksperyment, uczniowie zapamiętali, że jabłko, po przekrojeniu, zmienia kolor. Zadałam pytania :- jaki związek ma jabłko z wypowiadanymi słowami?
- czy jabłko stanie się znowu twarde, gdy już nie będę obijała go?
- jak czuje się człowiek i jaki się staje, gdy słyszy ciągle negatywne komunikaty kierowane do niego?

Cel: Jak za pomocą języka sprawić, by świat nie był dziwny?

KS:

- rozumiem sens wiersz T. Różewicza "Fałszywi wściekli,"

- poznaję wartość języka,

- poznaję i stosuję związki frazeologiczne związane z językiem.

Odczytałam wiersz Tadeusza Różewicza "Fałszywi wściekli." Fakt, że uczniowie poprosili o ponowne przeczytanie tekstu świadczy o tym, że wywołał on w nich emocje. 

Tadeusz Różewicz
Fałszywi wściekli

Czym ten człowiek tak wywija? Mieczem? Kijem? Nie.
to jest język. To jest jego język. Potrafi zadawać nim
ciocy, rany, potrafi lizać, zamiatać, zamazywać.
W tej chwili właściciel języka występuje w roli wściekłego.
Widzicie, jakie ma czarne podniebienie, białe kły, czerwone uszy. Dawniej wypożyczał język.
Teraz go odebrał.
Język był wytarty, plugawy, gąbczasty, zapleśniały, zakurzony.
Owinął go w szmatkę i poszedł do domu.
W ukryciu czyścił go. prał. nicował.skrobał. wykręcał. oliwił.
Po przeprowadzeniu tej kuracji wziął język do ręki i machnął nim kilka razy.
Język świsnął. syknął. strzelił jak bicz.
Właściciel wsadził sobie odnowiony język do pyska i rozpoczął znów ożywioną działalność. 

Kolejnym krokiem podczas lekcji było dokonanie interpretacji wiersza. Podzieliliśmy utwór na 3 części:

- język przed kuracją: uczniowie zaproponowali rysowanie, a ja wykonanie twarzy z białymi kłami, czarnym podniebieniem, czerwonymi uszami oraz językiem, na którym uczniowie wypisali cechy tegoż. Podczas wykonywania Wściekłego słuchali piosenki Kayah "Na językach."

- język w trakcie kuracji: uczniowie wypisali czasowniki określające czynności wykonywane przez właściciela języka, służące jego naprawie,

- język po kuracji: uczniowie odszukali wyrazy pokazujące zmianę i nazwali środki stylist., a także wyjęli lusterka i obejrzeli swoje języki. Ich zadaniem było znalezienie odpowiedzi na pytania:

- jakiej zmiany potrzebuje mój język, jeśli jej potrzebuje?

- czy masz zamiar odnowić swój język?

Uczniowie zapisali też w zeszytach odpowiedź nt zmiany języka z wiersza Różewicza. Mogli posłużyć się cytatem.

Następnie omówiliśmy frazeologizmy związane z językiem. Uczniowie wyrażali swoją opinię na temat związku frazeologicznego- czy mówi on o pozytywnej, czy negatywnej cesze języka.

Język na językach, czyli frazeologizmy z wyrazem ”język”:

niewyparzony język- otwarcie mówić, co się myśli i używać dosadnych słów

wziąć kogoś na języki- obmawiać kogoś, plotkować na czyjś temat

bić się na języki- kłócić się, sprzeczać

ugryźć się w język- zamilknąć w porę

rozpuścić język- rozgadać się, plotkować

przyciąć komuś języka- spowodować by zamilkł

trzymać język za zębami- dochować tajemnicy

ostrzyć sobie język na kogoś- szykować się z kimś na rozmowę lub polemikę

gadać co ślina na język przyniesie- mówić byle co, pleść trzy po trzy

dostać się na języki- narazić się na plotki

pójść za językiem- pójść z donosem, ze skargą

Ostatnim zadaniem uczniów było napisanie rady dla osób posługujących się językiem z wykorzystaniem jednego związku frazeologicznego. Uczniowie zamieszczali swoje rady w aplikacji Storybird tworząc książeczkę. Wysłałam ją również rodzicom. 

Książeczka z radami dotyczącymi używania języka

Lekcja poruszyła uczniów. Wierzę w to, że stanie się zalążkiem pracy nad zmianą choć jednej cechy swego języka. Na początek ustaliliśmy, że przynajmniej raz dziennie powstrzymujemy się od negatywnego komentarza.